Kod kreskowy EAN-13

EAN-13 to symbolika kodu kreskowego, którą zapisuje się 13-cyfrowy numer GTIN-13 (Global Trade Item Number) – identyfikator towaru w systemie GS1. Kasa sklepu odczytuje numer, a nazwę i cenę pobiera z bazy danych; sam kod nie zawiera opisu produktu.

Nazwa pochodzi od dawnego European Article Number. Symbolika powstała w latach 70. jako rozszerzenie amerykańskiego UPC-A o jedną cyfrę i ma tę samą budowę: każdy kod UPC-A można odczytać jako EAN-13 z zerem na początku. Specyfikację symboliki opisuje norma ISO/IEC 15420, a zasady nadawania numerów i druku – specyfikacje GS1 (GS1 General Specifications).

Numer GTIN-13 składa się z trzech części:

1. prefiks firmy GS1 – nadaje go krajowa organizacja GS1 (w Polsce GS1 Polska). Zaczyna się od 3-cyfrowego prefiksu organizacji GS1 (dla Polski 590), a jego łączna długość zależy od tego, ilu numerów firma potrzebuje,
2. numer towaru – nadaje go sama firma z puli wynikającej z prefiksu; im dłuższy prefiks firmy, tym mniej numerów towarów,
3. cyfra kontrolna – ostatnia, 13. cyfra, wyliczana z 12 poprzednich.

Prefiks 590 nie oznacza, że towar wyprodukowano w Polsce. Oznacza tylko, że numer pochodzi z puli GS1 Polska, czyli właściciel marki jest jej członkiem.

Producent z Polski może produkować za granicą, a firma z innego kraju – w Polsce.

Symbol EAN-13 ma 95 modułów szerokości (moduł X to szerokość najwęższego paska). Od lewej:

• strefa ciszy – co najmniej 11X,
• znak brzegowy – pasek, odstęp, pasek (3 moduły),
• lewa połowa – 6 cyfr po 7 modułów,
• znak środkowy – 5 modułów: odstęp, pasek, odstęp, pasek, odstęp,
• prawa połowa – 6 cyfr po 7 modułów (ostatnia to cyfra kontrolna),
• znak brzegowy – 3 moduły,
• strefa ciszy – co najmniej 7X.

Każdą cyfrę tworzą 2 paski i 2 odstępy o szerokości od 1 do 4 modułów, dlatego EAN-13 zalicza się do kodów modułowych (4W). Znaki brzegowe i środkowy są zwykle dłuższe od pozostałych pasków.

Każda cyfra ma trzy wzory, nazywane zestawami L, G i R. W lewej połowie stosuje się zestawy L i G, w prawej wyłącznie R. Pierwsza cyfra numeru nie ma własnych pasków – jest zapisana w tym, którym zestawem (L czy G) zakodowano kolejne sześć cyfr lewej połowy:

Pierwsza cyfra	Zestawy cyfr 2–7	Pierwsza cyfra	Zestawy cyfr 2–7
0	L L L L L L	5	L G G L L G
1	L L G L G G	6	L G G G L L
2	L L G G L G	7	L G L G L G
3	L L G G G L	8	L G L G G L
4	L G L L G G	9	L G G L G L

Przykład: w numerze 5901234123457 pierwszą cyfrą jest 5, więc cyfry 9, 0, 1, 2, 3, 4 koduje się kolejno zestawami L, G, G, L, L, G. Pierwsza cyfra 0 oznacza same zestawy L – dokładnie tak wygląda kod UPC-A.

Wzory zestawu L mają nieparzystą liczbę modułów ciemnych, a G i R – parzystą. Po tej różnicy czytnik rozpoznaje też kierunek skanowania, więc symbol odczytuje się w obu kierunkach.

Cyfrę kontrolną liczy się z 12 pierwszych cyfr. Przykład dla numeru 590123412345:

1. Zsumuj cyfry na pozycjach nieparzystych (1., 3., 5., …, 11.):
   5 + 0 + 2 + 4 + 2 + 4 = 17
2. Zsumuj cyfry na pozycjach parzystych (2., 4., …, 12.) i pomnóż przez 3:
   (9 + 1 + 3 + 1 + 3 + 5) × 3 = 22 × 3 = 66
3. Dodaj oba wyniki:
   17 + 66 = 83
4. Cyfra kontrolna to liczba, którą trzeba dodać do wyniku, żeby otrzymać najbliższą wielokrotność 10:
   90 − 83 = 7

Pełny numer: 5901234123457. Gdy suma jest wielokrotnością 10, cyfra kontrolna wynosi 0.

Drugi przykład, numer 400763000011: pozycje nieparzyste 4 + 0 + 6 + 0 + 0 + 1 = 11, parzyste (0 + 7 + 3 + 0 + 0 + 1) × 3 = 33, razem 44, cyfra kontrolna 50 − 44 = 6, pełny numer 4007630000116.

Wymiary EAN-13 określają specyfikacje GS1 jako powiększenie względem rozmiaru nominalnego (100%):

Powiększenie	Moduł X	Szerokość ze strefami ciszy	Wysokość z opisem cyfrowym
80% (minimum)	0,264 mm	29,83 mm	20,74 mm
100% (nominalne)	0,330 mm	37,29 mm	25,93 mm
200% (maksimum)	0,660 mm	74,58 mm	51,86 mm

Szerokość ze strefami ciszy to 113 modułów: 95 modułów symbolu, 11 modułów strefy ciszy z lewej i 7 z prawej. Przy 100%: 113 × 0,330 mm = 37,29 mm.

Za kodem EAN-13 można umieścić dodatkowy, mniejszy symbol z 2 albo 5 cyframi (oznaczenia EAN-13+2 i EAN-13+5). Dodatek ma własne znaki brzegowe, stoi po prawej stronie kodu głównego, z odstępem, i jest od niego niższy.

• dodatek 2-cyfrowy – w czasopismach oznacza numer wydania; numer ISSN tytułu jest w kodzie głównym,
• dodatek 5-cyfrowy – na książkach, głównie w USA, koduje cenę sugerowaną; numer ISBN jest w kodzie głównym.

Czytnik musi mieć włączoną obsługę dodatków, inaczej odczyta tylko kod główny.

• Handel detaliczny – numer towaru na opakowaniu jednostkowym, odczytywany przy kasie.
• Książki – numer ISBN z prefiksem 978 lub 979 zapisuje się symbolem EAN-13.
• Prasa – numer ISSN zapisuje się w EAN-13 z prefiksem 977.
• Towary ważone i obrót wewnętrzny – prefiksy 20–29 są przeznaczone do obrotu ograniczonego, np. na towary ważone w sklepie, z masą lub ceną zapisaną w numerze. Zasady ustala krajowa organizacja GS1, a takie numery nie są unikalne poza danym krajem lub firmą.

Kodu EAN-13 nie używa się na paletach i do numerów partii: dla jednostek logistycznych służy GS1-128 z numerem SSCC, a dla kartonów zbiorczych często ITF-14.

Poniżej 80% rozmiaru nominalnego (X mniejszy niż 0,264 mm) kod nie spełnia specyfikacji GS1 dla towarów sprzedawanych przy kasie. Zmniejszanie kodu na projekcie opakowania to najczęstsza przyczyna problemów z odczytem.

Skanery kasowe świecą światłem czerwonym, więc czerwone, pomarańczowe i żółte paski są dla nich niewidoczne. Paski muszą być ciemne (czarne, granatowe, ciemnozielone), a tło jasne – białe, żółte albo czerwone. Metalizowane i przezroczyste podłoże wymaga białego poddruku.

Lewa strefa ciszy musi mieć co najmniej 11X (3,63 mm przy 100%), prawa 7X (2,31 mm). Ramka, tekst czy krawędź etykiety w tym miejscu uniemożliwiają odczyt.

W druku fleksograficznym paski wychodzą szersze od zaprojektowanych. Drukarnia kompensuje to przez zmniejszenie szerokości pasków w pliku (BWR, ang. bar width reduction), dobrane do konkretnej technologii druku.

Na puszkach i butelkach o małej średnicy kod umieszcza się z paskami poziomo (orientacja drabinkowa), żeby linia skanowania biegła wzdłuż osi opakowania, a nie po jego krzywiźnie.

Numer wymyślony samodzielnie albo skopiowany z innego produktu może pokrywać się z numerem innego towaru. Sieci handlowe odrzucają takie towary, bo numer nie jest zarejestrowany na właściciela marki.

	EAN-13	UPC-A	EAN-8	ITF-14
Numer	GTIN-13	GTIN-12	GTIN-8	GTIN-14
Szerokość symbolu	95 modułów	95 modułów	67 modułów	symbolika 2W, zależna od proporcji
Gdzie	opakowania jednostkowe	opakowania jednostkowe, głównie USA i Kanada	małe opakowania	kartony zbiorcze, poza kasą
Kto nadaje numer	organizacja GS1	GS1 US	organizacja GS1, indywidualnie	właściciel marki, na bazie GTIN

Kody UPC-A i EAN-13 czytnik traktuje jako jedną rodzinę: UPC-A to EAN-13 z pierwszą cyfrą 0. Od 2005 roku sprzedawcy w USA i Kanadzie muszą przyjmować także numery 13-cyfrowe. Gdy na opakowaniu brakuje miejsca, GS1 może przydzielić krótszy numer zapisany kodem EAN-8.

Wybrane prefiksy organizacji GS1. Prefiks wskazuje organizację, która nadała numer, nie kraj produkcji. Pełną, aktualną listę publikuje GS1.

Prefiks	Organizacja GS1 lub przeznaczenie
000–019, 030–039, 060–139	GS1 US (USA)
020–029, 200–299	obrót ograniczony w danym kraju, np. towary ważone
040–049	obrót ograniczony wewnątrz firmy
300–379	Francja i Monako
400–440	Niemcy
450–459, 490–499	Japonia
460–469	Rosja
474 / 475 / 477	Estonia / Łotwa / Litwa
481 / 482	Białoruś / Ukraina
500–509	Wielka Brytania
540–549	Belgia i Luksemburg
570–579	Dania, Wyspy Owcze, Grenlandia
590	Polska
594 / 599	Rumunia / Węgry
640–649	Finlandia
690–699	Chiny
700–709	Norwegia
730–739	Szwecja
760–769	Szwajcaria i Liechtenstein
800–839	Włochy, San Marino, Watykan
840–849	Hiszpania i Andora
858 / 859	Słowacja / Czechy
868–869	Turcja
870–879	Holandia
900–919	Austria
930–939	Australia
960–969	GS1 Global Office – numery GTIN-8
977	wydawnictwa ciągłe (ISSN)
978–979	książki (ISBN)
980	pokwitowania zwrotów
981–984, 990–999	kupony